این پژوهش با عنوان «جایگاه عقل در فقه امامیه»، به بررسی نقش و حدود عقل به عنوان یکی از ادله اربعه در فرایند استنباط احکام شرعی می‌پردازد. عقل، به عنوان حجت باطنی و ابزار شناخت، در منابع اسلامی جایگاهی والا دارد؛ به‌گونه‌ای که قرآن کریم بارها انسان را به تعقل، تدبر و تفکر دعوت کرده و روایات اهل‌بیت (علیهم‌السلام) نیز آن را معیار سنجش اعمال و محور مسئولیت‌های شرعی دانسته‌اند.

در این پژوهش، نخست به تعریف عقل از منظر لغوی و اصطلاحی پرداخته شده و سپس جایگاه عقل در قرآن و سنت تبیین گردیده است. در ادامه، با بررسی تطبیقی دیدگاه‌های اصولیون و اخباریون، به اختلاف نظر این دو جریان در مورد حجیت عقل و حدود اعتبار آن اشاره شده است. اصولیون با تأکید بر استقلال عقل، به کشف ملازمات عقلیه و حسن و قبح ذاتی باور دارند، در حالی که اخباریان با رویکردی احتیاط‌آمیز، تنها به نقل ــ قرآن و روایات ــ تکیه کرده و حجیت مستقل عقل را به چالش کشیده‌اند.

همچنین، این پژوهش به آرای فقهی برجسته‌ای چون شیخ مفید، ابن جنید اسکافی، محقق حلی، علامه حلی و شیخ انصاری پرداخته و روند تاریخی تحول دیدگاه‌ها پیرامون عقل را بررسی کرده است. نقد دیدگاه‌های اخباریانی مانند ملا محمدامین استرآبادی نیز بخش مهمی از این مطالعه را به خود اختصاص داده است.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که فقه امامیه، با وجود اختلاف نظرها، همواره عقل را به عنوان یکی از منابع معتبر در استنباط احکام پذیرفته است، هرچند میزان و کیفیت این اعتبار در مکاتب مختلف، متفاوت بوده است. این پژوهش بر آن است تا با ارائه تصویری جامع از جایگاه عقل در فقه شیعه، گامی در جهت ارتقای مبانی اجتهاد و پاسخگویی به مسائل مستحدثه بردارد.